ADD: Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής χωρίς Υπερκινητικότητα. Ποια είναι τα συμπτώματα και τι μπορείς να κάνεις;

Βιώνεις συχνά παρόμοιες καταστάσεις; Ίσως κάποιες φορές να το αποδίδεις σε τεμπελιά ή ανικανότητα. Στην πραγματικότητα, όμως, μπορεί να πρόκειται για ΔΕΠ (ADD), δηλαδή διαταραχή ελλειμματικής προσοχής χωρίς υπερκινητικότητα. Δεν μπορείς να κάνεις διάγνωση μόνος σου στο σπίτι, αλλά ένα μπερδεμένο μυαλό μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι ότι αξίζει να ψάξεις το θέμα. Θα σου δείξουμε πώς να αναγνωρίσεις την ΔΕΠ (ADD), τι σημαίνει στην πράξη για σενα και τι μπορείς να κάνεις στη συνέχεια, ώστε εσύ ή το παιδί σου να νιώσετε καλύτερα.

Τι είναι η ADD;

Η ΔΕΠ (ADD) είναι μια εκ γενετής διαταραχή της προσοχής, όπως ακριβώς και η ΔΕΠΥ (ADHD). Για τη ΔΕΠΥ σίγουρα έχεις ακούσει πολλά ήδη, αλλά ίσως αισθάνεσαι ότι δεν αναγνωρίζεις πλήρως τον εαυτό σου σε αυτή τη διάγνωση. Άλλωστε, ως παιδί δεν έτρεχες γύρω-γύρω στην τάξη ούτε διέκοπτες τους άλλους. Μάλλον ήταν πιο πιθανό να κάθεσαι ήσυχα και να κοιτάς έξω από το παράθυρο.

Η ADD αναφέρεται στη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής χωρίς υπερκινητικότητα (συντομογραφία του αγγλικού Attention Deficit Disorder). Περιγράφει ακριβώς εκείνο το είδος δυσκολιών που σε κάνει να δυσκολεύεσαι να διατηρήσεις την προσοχή σου, να συγκεντρωθείς, να προγραμματίσεις ή να φιλτράρεις τα ερεθίσματα που σε αποσπούν, όμως λείπουν η εξωτερική ανησυχία και η παρορμητικότητα που συνήθως συνδέουμε με τη ΔΕΠΥ.

Ωστόσο, η ADD δεν αποτελεί πλέον ξεχωριστή διάγνωση. Παλαιότερα η ιατρική διέκρινε την ADD από τη ΔΕΠΥ (ADHD) , σήμερα όμως, σε επιστημονικό επίπεδο, μιλάμε μόνο για ΔΕΠΥ, η οποία έχει διάφορους τύπους. Έτσι, η ADD σήμερα ονομάζεται επιστημονικά ΔΕΠΥ με κυρίαρχη τη διαταραχή προσοχής (απρόσεκτος τύπος).

Οπότε, αν ποτέ σκέφτηκες «δεν έχω ΔΕΠΥ, γιατί δεν ήμουν ποτέ υπερκινητικός/ή», ιδού η εξήγηση. Η υπερκινητικότητα είναι μόνο ένα από τα πιθανά της πρόσωπα, όχι προϋπόθεση. Όλο αυτό το χάος μπορεί να εκτυλίσσεται κυρίως μέσα σου, στο μυαλό σου.

Τις διαφορές ανάμεσα στους δύο όρους τις αναλύουμε λεπτομερέστερα στο άρθρο ADD vs. ΔΕΠΥ. Στην καθημερινή γλώσσα, ωστόσο, ο όρος ADD χρησιμοποιείται ακόμη συχνά, και θα μείνουμε σε αυτόν και σε αυτό το άρθρο, ώστε να μας είναι ευκολότερη η διάκριση.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο με ADD;

Ο εγκέφαλος των ανθρώπων με ADD λειτουργεί λίγο διαφορετικά από ό,τι στους περισσότερους. Η βασική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τους νευροδιαβιβαστές ντοπαμίνη και νοραδρεναλίνη. Αυτοί είναι καθοριστικοί για τις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου.

Μας βοηθούν να ξεκινήσουμε μια εργασία, να κρατήσουμε την προσοχή μας σε αυτήν, να προγραμματίσουμε, να αντισταθούμε στους περισπασμούς και να θυμόμαστε τι κάνουμε εκείνη τη στιγμή. Όταν το σήμα της ντοπαμίνης και της νοραδρεναλίνης είναι πιο αδύναμο, οι εκτελεστικές λειτουργίες δεν έχουν από πού να αντλήσουν. Και έτσι προκύπτει όλο αυτό το γνώριμο χάος.

Γι' αυτό συμβουλές όπως «πρέπει απλώς να συγκεντρωθείς περισσότερο» ή «αρκεί να το θέλεις» απλώς δεν λειτουργούν. Δεν είναι θέμα θέλησης ούτε τεμπελιάς. Η διατήρηση της προσοχής είναι πολύ πιο δύσκολη για το δικό σας σύστημα.

Αυτό εξηγεί και ένα παράδοξο που πιθανότατα γνωρίζεις από τη ζωή σου: σε πράγματα που σε ενδιαφέρουν, μπορείς να μείνεις συγκεντρωμένος/η για ώρες. Με μια βαρετή εργασία, όμως, δεν βρίσκεις το κουράγιο ούτε καν να ξεκινήσεις. Το ενδιαφέρον και το καινούργιο δίνουν ώθηση στο σύστημα της ντοπαμίνης. Όταν όμως λείπουν, το ξεκίνημα είναι πολύ πιο δύσκολο.

Πώς να αναγνωρίσεις την ADD στα παιδιά;

Τα παιδιά με ADD είναι συνήθως ήρεμα και δεν τραβούν την προσοχή πάνω τους. Συχνά κοιτάζουν στο κενό, ζουν στον δικό τους κόσμο και δεν μας ακούνε όταν τους μιλάμε.

Αποσπώνται εύκολα από οποιοδήποτε μικρό ερέθισμα, όπως ένα πουλί έξω από το παράθυρο ή έναν θόρυβο στον διάδρομο. Δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν ό,τι ξεκινούν, συχνά χάνουν τα σχολικά τους είδη και τα παιχνίδια τους ή ξεχνούν τις εργασίες τους για το σπίτι. Μπορεί επίσης να έχουν πιο αδύναμες κινητικές δεξιότητες, για παράδειγμα να μην τους αρέσει να ζωγραφίζουν και να γράφουν άσχημα. Αναστατώνονται εύκολα και αντιδρούν στην πίεση με κλάματα, άγχος ή κλείνονται στον εαυτό τους.

Γι' αυτό ακριβώς η ADD στα παιδιά συχνά περνά απαρατήρητη. Τα παιδιά με ADD δεν είναι «άτακτα», απλώς χάνονται συνεχώς στις σκέψεις τους.

Είναι ενδιαφέρον ότι ο αριθμός των παιδιών με ΔΕΠΥ στην Τσεχία αυξάνεται γενικά με γρήγορο ρυθμό. Μέσα σε πέντε χρόνια, τα περιστατικά αυξήθηκαν κατά 14%. Τα αγόρια, μάλιστα, επηρεάζονται τρεις φορές συχνότερα από τα κορίτσια.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ADD στους ενήλικες;

Στους ενήλικες, η ADD συχνά μετατρέπεται σε ακραία αναβλητικότητα και κακή διαχείριση του χρόνου. Οι ενήλικες καταφέρνουν να κρύβουν καλύτερα τα συμπτώματα προς τα έξω, όμως το χάος στο μυαλό παραμένει.

Μπορεί, για παράδειγμα, να αργείς συνεχώς και να μην προλαβαίνεις προθεσμίες, να αναβάλλεις εργασίες ή να βαριέσαι εύκολα σε μια αδιάφορη δουλειά. Δυσκολεύεσαι να καταλάβεις από πού να ξεκινήσεις, οπότε προτιμάς να μην κάνεις τίποτα. Όταν έχεις πολλά στο κεφάλι σου, νιώθετε εύκολα ότι πνίγεσαι και πανικοβάλλεσαι.

Η μεγαλύτερη ένδειξη, όμως, δεν είναι η ίδια η αναβλητικότητα. Είναι μάλλον το γεγονός ότι νιώθεις τα συμπτώματα ήδη από την παιδική ηλικία. Επειδή πρόκειται για εκ γενετής διαταραχή, η ADD δεν ξεκινά ποτέ στην ενήλικη ζωή.

Και ο αριθμός των ενηλίκων με ΔΕΠΥ στην Τσεχία αυξάνεται. Το 2010, περίπου τριάντα χιλιάδες ενήλικες είχαν διάγνωση της διαταραχής, ενώ δεκαπέντε χρόνια αργότερα ήδη πενήντα χιλιάδες.

Δοκίμασε να κάνεις ένα ενδεικτικό τεστ για την ADD

Μια γρήγορη πρώτη εικόνα μπορεί να σου δώσει ένα ενδεικτικό ερωτηματολόγιο που έχει αναπτύξει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Δεν υπάρχει όμως τυποποιημένο ερωτηματολόγιο ειδικά για την ADD, καθώς σήμερα θεωρείται ο απρόσεκτος τύπος της ΔΕΠΥ.

Κάντε το ενδεικτικό τεστ ΔΕΠΥ →

Δες το πραγματικά ως ενδεικτικό βοήθημα και όχι ως διάγνωση. Αν πρόκειται πράγματι για ADD (δηλαδή για τύπο ΔΕΠΥ), μπορεί να το επιβεβαιώσει μόνο ένας κλινικός ψυχολόγος ή ένας ψυχίατρος.

Πώς γίνεται η διάγνωση της ADD σε παιδιά και ενήλικες;

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία απεικόνιση εγκεφάλου ούτε εξέταση αίματος που να επιβεβαιώνει την ADD. Η διάγνωση είναι μια ολόκληρη διαδικασία, αλλά αυτό είναι στην πραγματικότητα καλό νέο. Σημαίνει ότι κάποιος θα σε εξετάσει σωστά και σε βάθος.

Η διάγνωση της ADD συνήθως περιλαμβάνει:

• μια διαγνωστική συνέντευξη για το πώς εκδηλώνονται οι δυσκολίες σήμερα και πώς εκδηλώνονταν στην παιδική ηλικία,
• ερωτηματολόγια και κλίμακες αυτοαξιολόγησης,
• νευροψυχολογικά τεστ προσοχής και μνήμης
• και αποκλεισμό άλλων αιτιών, όπως η κούραση, το άγχος, η κατάθλιψη, τα προβλήματα ύπνου ή ακόμη και τα προβλήματα θυρεοειδούς. Αυτά μπορεί να εκδηλώνονται με παρόμοιο τρόπο.

Τη διάγνωση της ADD μπορεί να τη θέσει κλινικός ψυχολόγος ή ψυχίατρος

Ο ψυχολόγος θα σου προτείνει στη συνέχεια τρόπο θεραπείας και συνήθως θα σε παραπέμψει σε άλλους ειδικούς (ψυχίατρο, ψυχοθεραπευτή ή και στους δύο). Ο ψυχίατρος, ως γιατρός, μπορεί μετά τη διάγνωση να σου συνταγογραφήσει αμέσως φάρμακα, αν χρειάζεται, και συχνά προτείνει επίσης ψυχοθεραπεία.

Αν σε μπερδεύουν όλα αυτά τα «ψυχο-» επαγγέλματα, διαβάστε το άρθρο μας Ψυχίατρος, ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής; Οι διαφορές και πώς να επιλέξετε τον κατάλληλο. Είναι σημαντικό να ξέρεις ότι, αν θέλεις διάγνωση, πρέπει να ξεκινήσετε από κλινικό ψυχολόγο ή ψυχίατρο.

Στην Hedepy διαθέτουμε ομάδα ειδικευμένων γιατρών που προσφέρουν ψυχιατρική εκτίμηση online. Μπορείς να κλείσεις ραντεβού μέσα σε δύο εβδομάδες.

Θεραπεία της ADD: τι σε βοηθά;

Όταν ζεις όλη σου τη ζωή με ADD χωρίς να το γνωρίζεις, αυτό σε εξαντλεί αρκετά. Μπορεί να προκύπτει συχνά η αίσθηση ότι «τα χαλάς όλα συνέχεια» και να κλονίζεται η αυτοπεποίθησή σου. Παράλληλα, παλεύεις με την ακαταστασία στο μυαλό σου αλλά και στο γραφείο σου.

Αν και η ADD δεν θεραπεύεται όπως ένα κρυολόγημα (είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλός σας), είναι δυνατό να μετριαστούν πολύ αποτελεσματικά τα συμπτώματα και να γίνει έτσι η ζωή σου πιο εύκολη.

Η θεραπεία της ADD συνήθως περιλαμβάνει:

• Ψυχοθεραπεία, κυρίως CBT. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι μία από τις πιο τεκμηριωμένες μεθόδους για την ADD. Σε βοηθά να βρεις ένα συγκεκριμένο σύστημα για να ξεκινάς τις εργασίες, να οργανώνεσαι και να μην πνίγεσαι, και ταυτόχρονα να επεξεργαστείς δευτερογενείς επιπτώσεις, όπως το άγχος ή την αίσθηση αποτυχίας, που έχουν συσσωρευτεί με τα χρόνια.
• Προσαρμογή της καθημερινής ρουτίνας και του περιβάλλοντος. Σταθερές ρουτίνες, χωρισμός των μεγάλων εργασιών σε μικρότερες, ένας καλά οργανωμένος χώρος εργασίας, ξυπνητήρια και υπενθυμίσεις. Αυτό από μόνο του δεν θα λύσει την ADD, αλλά θα κάνει την καθημερινή λειτουργία πολύ πιο εύκολη. Ένας ψυχοθεραπευτής θα σε βοηθήσει να εφαρμόσεις αυτές τις αλλαγές στη ζωή σου.
• Φάρμακα. Σύμφωνα με μελέτες, μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις δυσκολίες συγκέντρωσης και διατήρησης της προσοχής. Ωστόσο, τα συνταγογραφεί πάντα ένας ψυχίατρος και μόνο μετά από εκτίμηση. Πρόκειται για ιατρική απόφαση.

Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι τα καλύτερα αποτελέσματα προκύπτουν από τον συνδυασμό ψυχοθεραπείας και φαρμάκων. Ωστόσο, τη σωστή θεραπεία μπορεί να σου την προτείνει μόνο ένας γιατρός. Κάθε άλλο παρά όλοι όσοι έχουν διάγνωση ADD ή ΔΕΠΥ χρειάζονται φάρμακα.

Συζητησέ με έναν ειδικό την υποψία σου για ADD

Δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίζεις μόνος/η. Στην Hedepy μπορεις να συναντήσεις online, από το σπίτι σου, έναν ψυχοθεραπευτή ή έναν ψυχίατρο, ακόμη και μέσα σε λίγες μέρες.

Για να σε διευκολύνουμε, έχουμε δημιουργήσει ένα τεστ εύρεσης θεραπευτή/ριας: αρκεί να απαντήσεις σε μερικές απλές ερωτήσεις και στο τέλος θα μάθεις ποιος από τους περισσότερους από 80 πιστοποιημένους ειδικούς ψυχικής υγείας μας θα σου ταίριαζε καλύτερα.