Τοξική μητέρα: Πώς να επικοινωνήσεις μαζί της και να βάλεις όρια

Ένιωσες ένα σφίξιμο διαβάζοντας αυτές τις φράσεις; Παρόλο που σπάνια μιλάμε γι' αυτό, τέτοιες οικογενειακές καταστάσεις απέχουν πολύ από το να θεωρούνται σπάνιες.Σχεδόν οι μισοί από εμάς κουβαλάμε πόνο από την παιδική ηλικία που έχει διαμορφώσει τη σχέση μας με τους γονείς μας.

Έτσι μπορεί να τους αποφεύγεις, συνειδητά ή μη. Κι έρχονται τότε οι κατηγορίες ότι είσαι κακή κόρη ή κακός γιος. Φοβάσαι να μιλήσεις για τα συναισθήματά σου μήπως οι γύρω σου σε θεωρήσουν αχάριστο/η.

Ας εξετάσουμε το θέμα των «τοξικών γονιών» μέσα από ψυχολογικό πρίσμα. Θα σου δείξουμε πώς να χειριστείς την κατάσταση προστατεύοντας παράλληλα την ψυχική σου υγεία.

Μια δύσκολη σχέση με τους γονείς σου δεν αποτελεί δική σου αποτυχία

Είναι φυσικό να αναζητάς το λάθος στον εαυτό σου. Θυμάμαι σωστά; Μήπως φταίω εγώ; Από παντού ακούμε ότι χρωστάμε στους γονείς μας ευγνωμοσύνη και σεβασμό.

Ο σεβασμός στους γονείς είναι φυσικά σημαντικός, όπως και σε κάθε άνθρωπο. Ωστόσο, η τυφλή λατρεία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Κανείς δεν τη δικαιούται απλώς και μόνο επειδή σου παρείχε ένα στέγη. Αυτή είναι μια βασική υποχρέωση, όχι δώρο.

Οι γονείς σου ήταν εκείνοι που είχαν την ευθύνη για τη σχέση όταν ήσουν παιδί. Ήταν οι ενήλικοι. Τα παιδιά είναι ευάλωτα, εξαρτώνται από τους φροντιστές τους και ο εγκέφαλός τους είναι ακόμα υπό διαμόρφωση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια δύσκολη σχέση με τη μητέρα σου είναι άσπρο-μαύρο

Οι γονείς είναι κι αυτοί άνθρωποι, φυσικά. Κάνουν λάθη και κουβαλούν τα δικά τους τραύματα. Ως ενήλικες, αναλαμβάνουμε κι εμείς το μερίδιο της ευθύνης που μας αναλογεί στις σχέσεις μας

Αν όμως για καιρό νιώθεις ότι δεν σε αγαπούν και δεν σε ακούν,, και οι προσπάθειές σου για επικοινωνία αντιμετωπίστηκαν με χλευασμό ή σιωπή, αυτό δεν είναι πια περιστασιακό ολίσθημα. Είναι ένα σταθερό μοτίβο. Έχεις κάθε δικαίωμα να νιώθεις πόνο, θυμό και πικρία.

Μπορείς να τους αγαπάς και να καταλαβαίνεις γιατί συμπεριφέρονται έτσι. Όμως είναι απόλυτα υγιές να προστατεύεις τον εαυτό σου σε αυτή τη διαδικασία Το να βάζεις όρια δεν είναι αχαριστία· είναι υγιής αυτοάμυνα.

Πώς μια τοξική οικογένεια μπορεί να επηρεάσει τη ζωή μας

Μεταφέρουμε από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή περισσότερα από ό,τι συνειδητοποιούμε. Όταν εξετάζουμε τις πιο συχνές δυσκολίες ψυχικής υγείας, οι ρίζες τους συχνά ανάγονται στις οικογενειακές σχέσεις.

• Μπορεί να δυσκολευόμαστε με χαμηλή αυτοπεποίθηση αν οι γονείς μας μας συνέκριναν συνεχώς με άλλους ή μας επέκριναν.
• Συχνά δεν μπορούμε να πούμε όχι και προσπαθούμε να ευχαριστήσουμε τους πάντες, αν έπρεπε να «κερδίσουμε» αγάπη ως παιδιά.
• Μπορεί να αναπτύξουμε έναν αγχώδη ή αποφευκτικό τύπο πρόσδεσης που δυσκολεύει τη διατήρηση υγιών σχέσεων.
• Βιώνουμε χρόνιο στρες, άγχος ή κατάθλιψη.

Γι' αυτό είναι ακόμα πιο σημαντικό να να είσαι επιεικής με τον εαυτό σου, να σταματήσεις να κατηγορείς εσένα και να σου δώσεις τον χρόνο και τον χώρο να θεραπευτείς.

Τεστ: είναι η μητέρα σου πραγματικά τοξική;

Κάθε μαμά μπορεί να χάσει την ψυχραιμία της κάποια στιγμή ή να πει κάτι που δεν έπρεπε. Η τοξική συμπεριφορά αρχίζει όταν η εξαίρεση γίνεται κανόνας, δεν υπάρχει «συγγνώμη» πουθενά και η ενοχή πάντα καταλήγει σε σένα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το «τοξικός» δεν είναι κλινικός ψυχολογικός όρος. Δεν έχει σταθερό ορισμό. Ας δούμε όμως πώς να αναγνωρίσεις την προβληματική συμπεριφορά - γιατί με τους γονείς συχνά καταλήγουμε να κατηγορούμε τον εαυτό μας.

Θα δούμε τρεις τύπους μητέρων που δεν δημιουργούν συναισθηματική ασφάλεια στη σχέση με τα παιδιά τους και θα μπορούσαν επομένως να χαρακτηριστούν τοξικές. Αλλά μην μετράς απλώς πόσα «ναι» δίνεις. Το μοτίβο συμπεριφοράς έχει μεγαλύτερη σημασία από τον αριθμό. Αναρωτήσου: είναι αυτά μεμονωμένα περιστατικά ή ένας επαναλαμβανόμενος τρόπος που σου συμπεριφέρεται; Όσο περισσότερες ερωτήσεις περιγράφουν κάτι που βιώνεις τακτικά και για μεγάλο χρονικό διάστημα, τόσο πιο ισχυρή είναι η ένδειξη.

Η συναισθηματικά μη διαθέσιμη μητέρα

Το βασικό συναίσθημα που σου αφήνει: Με φρόντιζε, αλλά δεν ήταν ποτέ πραγματικά εκεί για μένα. Μεγάλωσες νιώθοντας ότι τα συναισθήματά σου ήταν επιβάρυνση, ή απλώς δεν άξιζαν προσοχή.

1. Είχες πάντα ζεστό φαγητό, παιχνίδια και εξωσχολικές δραστηριότητες, αλλά σου έλειπαν οι απλές αγκαλιές, η τρυφερότητα ή τα λόγια σ' αγαπώ;
2. Απέρριπτε συχνά τα συναισθήματά σου με φράσεις όπως Σταμάτα να κλαις, δεν είναι τίποτα;
3. Έπρεπε να «κερδίσεις» αγάπη και τρυφερότητα μέσα από καλούς βαθμούς στο σχολείο ή, αργότερα, επαγγελματικές επιτυχίες;
4. Δυσκολεύεται να μιλά για συναισθήματα και πάντα στρέφει τη συνομιλία σε πρακτικά θέματα;
5. Ήταν φυσικά παρούσα, αλλά είχες την αίσθηση ότι οι σκέψεις και η προσοχή της ήταν πάντα αλλού;

Η χειριστική μητέρα

Το βασικό συναίσθημα που σου αφήνει: Πρέπει να περπατώ στα αυγά και δεν ξέρω ποτέ πού πατώ. Τα εργαλεία της είναι οι ενοχές, ο φόβος και η αμφισβήτηση της δικής σου αντιληπτικής ικανότητας (gaslighting).

1. Ακούς συχνά φράσεις όπως: Μετά από όλα όσα έχω κάνει για σένα. Αν το κάνεις αυτό, θα καταστρέψεις τη ζωή μου. Αν με νοιαζόσουν, δεν θα συμπεριφερόσουν έτσι;
2. Αρνείται τα συναισθήματά σου και επιμένει ότι δεν έγινε τίποτα, ή ότι απλώς θυμάσαι λάθος;
3. Δεν έχει αίσθηση ορίων, παρεμβαίνει στις σχέσεις σου ή διαβάζει τα μηνύματά σου;
4. Όταν προσπαθείς να της ανοιχτείς, το στρέφει έτσι ώστε να καταλήγεις εσύ να την παρηγορείς;
5. Νιώθεις ότι πρέπει να προσέχεις κάθε λέξη μπροστά της; 6.Μεταμφιέζει την παραβίαση των ορίων σου σε μητρική αγάπη; Για παράδειγμα: Θέλω μόνο το καλό σου. Κάνεις σκηνή για το τίποτα, όπως πάντα.

Η ναρκισσιστική μητέρα

Το βασικό συναίσθημα που σου αφήνει: Υπάρχω κυρίως ως προέκταση της προσωπικότητάς της, όχι ως αυτόνομη οντότητα. Η χειραγώγηση είναι μόνο ένα από τα εργαλεία της. Στον πυρήνα, όλα γυρίζουν γύρω από εκείνη.

1. Όταν της φέρνεις ένα πρόβλημα ή μια χαρμόσυνη είδηση, ξαναστρέφει γρήγορα τη συνομιλία στον εαυτό της;
2. Παίρνει τα εύσημα για τις επιτυχίες σου (Αυτό το πήρε από μένα, τόσο καλά την ανέθρεψα!), , αλλά θυμώνει όταν κάτι πάει στραβά επειδή την εκθέτεις στους άλλους;
3. Νοιάζεται πολύ για τη γνώμη των άλλων και θέλει να φαίνεται καλή στα μάτια τους;
4. Νιώθεις ότι όσο κι αν προσπαθείς, δεν θα είσαι ποτέ αρκετά καλός/ή;
5. Εκλαμβάνει το παραμικρό ως προσωπική επίθεση απέναντί της;;
6. Συμπεριφέρεται εντελώς διαφορετικά στον δημόσιο χώρο σε σχέση με το σπίτι;

Και οι τρεις τύποι συμπεριφοράς έχουν τοξικά χαρακτηριστικά. Αν απάντησες ναι σε πολλές ερωτήσεις σε κάθε κατηγορία, είναι φυσιολογικό. Αυτά τα πρότυπα συχνά αλληλεπικαλύπτονται.

Οι θετικές απαντήσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η μητέρα σου δεν σε αγαπάει. Μπορεί να έχει δικά της ανεπίλυτα τραύματα που δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί. Αυτό που έχει σημασία όμως είναι το πώς νιώθεις εσύ μέσα σε αυτή τη σχέση και πώς επηρεάζεται η ψυχική σου υγεία.

Μητέρα-κόρη vs. μητέρα-γιος: οι διαφορές μπορεί να σε εκπλήξουν

Η τοξική συμπεριφορά πληγώνει κάθε παιδί εξίσου, είτε είναι κόρη είτε γιος. Ο τρόπος όμως που τη βιώνει το κάθε φύλο μπορεί ορισμένες φορές να διαφέρει:

• Με την κόρη, Η μητέρα συχνά ανταγωνίζεται, συγκρίνεται και την αντιμετωπίζει ως μια «δεύτερη ευκαιρία» για τη δική της ζωή. Οι καβγάδες μπορεί να περιστρέφονται γύρω από την εμφανιση, το βάρος ή τις επιλογές ζωής. Συχνά προσπαθεί να προκαλέσει ενοχές, τιμωρεί με παρατεταμένη σιωπή ή παραβιάζει την ιδιωτικότητα.

• Με τον γιο, Η δυναμική τείνει να είναι διαφορετική. Η μητέρα μπορεί να τον βλέπει ως «υποκατάστατο σύντροφο», κακομαθαίνοντάς τον και εμποδίζοντάς τον να ενηλικιωθεί συναισθηματικά. Μπορεί να ζηλεύει τις συντρόφους του και να θεωρεί ότι καμία δεν είναι αρκετά καλή γι' αυτόν. Αν εκείνος προσπαθήσει να βάλει όρια, εκείνη συχνά αντιδρά με δραματικό τρόπο και συναισθηματικούς εκβιασμούς.

Αυτά τα πρότυπα είναι πολύ συνηθισμένα, αλλά σίγουρα δεν ισχύουν για όλους. Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και το φύλο δεν καθορίζει τα πάντα.

Πώς να επιβιώσεις από μια τοξική μητέρα, να επικοινωνείς μαζί της και να προστατεύσεις τον εαυτό σου

Η διακοπή των επαφών με την οικογένεια δεν είναι ποτέ εύκολη υπόθεση, ακόμα κι όταν σε έχουν πληγώσει βαθιά. Αν δεν είσαι έτοιμος/η για αυτό, αυτό είναι εντελώς εντάξει. Ας δούμε πώς μπορείς να επικοινωνείς μαζί της χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου:

1. Αναπροσαρμογή προσδοκιών. Πιθανότατα δεν θα αλλάξεις τη μητέρα σου και δεν θα γίνει ποτέ η «τέλεια μαμά» που πάντα λαχταρούσες. Είναι ένα επώδυνο αλλά λυτρωτικό βήμα. Προσπάθησε να την αποδεχτείς όπως είναι, με όλους τους πραγματικούς περιορισμούς της.
2. Επίτρεψε στον εαυτό σου να πενθήσεις. Το να εγκαταλείπεις την ελπίδα για μια ιδανική οικογένεια είναι δύσκολο. Δεν χρειάζεται να υποκρίνεσαι ότι όλα είναι καλά. Κλάψε, θύμωσε, μίλησε γι' αυτό. Θα σουφέρει ανακούφιση.
3. Περιόρισε τις προσωπικές πληροφορίες.Αν η μητέρα σου χρησιμοποιεί συστηματικά όσα της λες εναντίον σου, μην της δίνεις «πολεμοφόδια». Μείνε σε ασφαλή θέματα συζήτησης (π.χ. ο καιρός, ταινίες, φαγητό). Κράτησε τα βαθύτερα συναισθήματά σου για ανθρώπους που νιώθεις ασφάλεια.
4. Αν προσπαθεί να σε προκαλέσει, χρησιμοποίησε την τεχνική «grey rock». Όταν προσπαθεί να σε προκαλέσει, ο στόχος της είναι να σου αποσπάσει συναισθηματική αντίδραση (θυμό ή δάκρυα). Ουδετεροποίησε τις απαντήσεις σου και κράτα τις σύντομες. Χμμ, ίσως. Εντάξει. Λυπάμαι που το βλέπεις έτσι.
5. Θέσε σαφείς κανόνες και συνέπειες. Αν η μητέρα σου παραβιάζει τακτικά τα όρια, δήλωσε ξεκάθαρα μια συνέπεια: Αν δεν σταματήσεις να μου φωνάζεις, θα πρέπει να κλείσω το τηλέφωνο/να φύγω. Και μετά πρέπει να το κάνεις πράξη, χωρίς άλλες εξηγήσεις ή απολογίες.
6. Μην μπαίνεις σε διαδικασία απολογίας ή καβγά Προσπάθησε απλώς να δηλώνεις την απόφασή σου και να την τηρείς. Επανέλαβε μια φράση: Έχω πάρει την απόφασή μου και δεν πρόκειται να το συζητήσω περαιτέρω. Λυπάμαι που το βλέπεις έτσι, αλλά η απόφασή μου παραμένει. Καταλαβαίνω ότι είσαι απογοητευμένη/ος, αλλά έτσι θα είναι.
7. Δημιούργησε τη δική σου «επιλεγμένη οικογένεια» και επένδυσε σε αυτές τις σχέσεις. Δεν χρειάζεται να μοιράζεσαι DNA με ανθρώπους για να είναι οι πιο κοντινοί και αγαπημένοι σου. Η οικογένειά σου μπορεί να είναι φίλοι, συνάδελφοι, ο/η σύντροφος ή η οικογένειά τους. Ο καθένας που σε κάνει να νιώθεις καλά και ασφαλής.

Φοβάσαι ακόμα τους γονείς σου παρόλο που ενηλικιώθηκες; Πού τελειώνει η τοξικότητα και πού ξεκινά η ψυχολογική κακοποίηση

Μια δύσκολη οικογενειακή σχέση είναι αναμφισβήτητα ζόρικη. Τις περισσότερες φορές όμως, μπορούμε ακόμα να λειτουργούμε στην καθημερινότητά μας, να ζούμε τη ζωή μας και να παίρνουμε αραιά και πού ένα τηλέφωνο τους γονείς μας, ακόμα κι αν αυτό μας κοστίζει συναισθηματικά.

Μερικές φορές, όμως, υπάρχει κάτι περισσότερο: συνεχής φόβος και αίσθηση απειλής, έντονο άγχος ή κρίσεις πανικού. Αυτό μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι ψυχολογικής κακοποίησης.

Ίσως οι γονείς σου λέει ψέματα, παραποιούν την πραγματικότητα σε σοβαρά ζητήματα, μιλούν άσχημα για τον/τη σύντροφό σου ή ασκούν συναισθηματικό εκβιασμό. Κάθε επαφή κλιμακώνεται σε καβγά, όσο κι αν προσπάθησες να το αποφύγεις.

Σε τέτοιες καταστάσεις είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσεις τι συμβαίνει ή να ξέρεις πώς να αντιδράσεις. Η ψυχική σου υγεία όμως πρέπει να μπαίνει σε πρώτη προτεραιότητα.. Μίλησε με ψυχοθεραπευτή που μπορεί να σε βοηθήσει να επεξεργαστείς την κατάσταση.

Πότε είναι η ώρα να διακόψεις οριστικά τις επαφές;

Αν χρειάζεσαι μέρες για να αναρρώσεις μετά από επαφή με την οικογένειά σου, βιώνεις χρόνιο στρες ή άγχος, οι γονείς σου χρησιμοποιούν συναισθηματική χειραγώγηση ή σε απειλούν ακόμα και σωματικά, ήρθε η ώρα να φύγεις. Η διακοπή των επαφών υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι αχαριστία· είναι αναγκαιότητα και πράξη αυτοπροστασίας. Δεν φταις εσύ και δεν έχεις αποτύχει σε τίποτα.

Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσεις μια επώδυνη οικογενειακή σχέση μόνος/η

Μη φοβηθείς να ζητήσεις βοήθεια. Η θεραπεία είναι εξαιρετικά αποτελεσματική όταν πρόκειται για τοξικές οικογενειακές δυναμικές. Μπορεί να σε βοηθήσει να αφήσεις πίσω σου μια δύσκολη παιδική ηλικία και να σταματήσεις να αφήνεις το παρελθόν να διαμορφώνει το παρόν σου.

Στη Hedepy, ανάμεσα σε περισσότερους από 80 πιστοποιημένους ψυχοθεραπευτές, θα βρεις τον κατάλληλο. Για να σου το διευκολύνουμε, θα σου προτείνουμε τον πιο κατάλληλο θεραπευτή βάσει ενός 5λεπτου τεστ αντιστοίχισης. Θα μπορούσες να έχεις την πρώτη σου συνεδρία μέσα σε λίγες μέρες.