Το ψέμα του "Καλά είμαι": Πώς η καταπίεση συναισθημάτων επηρεάζει την ψυχική μας υγεία

Πόσο συχνά σας ρωτά κάποιος πώς είστε; Και πόσο συχνά απαντάτε αυτόματα «καλά», «μια χαρά» ή κάτι παρόμοιο, χωρίς καν να το σκεφτείτε;

Είναι όμως αλήθεια; Αν ναι, θα θέλαμε πραγματικά να μάθουμε το μυστικό σας για μια ζωή όπου όλα πάντα πηγαίνουν καλά! :-) Αν όχι, αυτό το μικρό, φαινομενικά αθώο ψέμα μπορεί να σας βλάπτει μακροπρόθεσμα πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζετε.

Ας το δούμε μέσα από έναν ψυχολογικό φακό. Γιατί η ειλικρίνεια απέναντι στους άλλους και κυρίως απέναντι στον εαυτό μας είναι καθοριστική για την ψυχική μας ισορροπία.

«Είμαι καλά. Στη δουλειά όλα πάνε μια χαρά. Τα καταφέρνω υπέροχα, δεν χρειάζομαι καμία βοήθεια, όλα είναι απολύτως ΟΚ».

Έτσι δεν λέμε συνήθως; Είναι φυσιολογικό. Το επαναλαμβάνουμε τόσο συχνά, που στο τέλος δεν είμαστε πάντα σίγουροι πότε εκφράζουμε την πραγματική μας αλήθεια.

Φυσικά, είναι απόλυτα λογικό να μην ξεδιπλώνετε τις πιο βαθιές σας σκέψεις σας στον θείο σας στο οικογενειακό τραπέζι ή στους συναδέλφους σας σε ένα γρήγορο status meeting. Μερικές φορές ένα γρήγορο «καλά» είναι απλώς μια ασπίδα προστασίας για την ιδιωτικότητά μας.

Όταν όμως αρχίζουμε να μοιράζουμε αυτές τις μηχανικές, έτοιμες για όλους απαντήσεις χωρίς δεύτερη σκέψη, μπαίνουμε σε μια αρκετά επικίνδυνη ζώνη.

Γιατί λέμε ότι είμαστε καλά;

Ίσως να αναγνωρίζετε κι εσείς τον εαυτό σας σε αυτή τη φράση. Οι περισσότεροι από εμάς κάνουμε ακριβώς το ίδιο — φιλτράρουμε όσα συμβαίνουν μέσα μας. Υπάρχουν μερικοί πολύ συχνοί λόγοι πίσω από την καταπίεση των συναισθημάτων μας:

• Η ανάγκη να παραμείνουμε λειτουργικοί: Το να παραδεχτούμε ότι υπάρχει πρόβλημα σημαίνει ότι πρέπει και να το αντιμετωπίσουμε, κάτι που ίσως μας «επιβραδύνει». Και ποιος έχει χρόνο για αυτό; Οι προθεσμίες τρέχουν και οι υποχρεώσεις δεν περιμένουν.
• Ο φόβος της αδυναμίας: Στη δουλειά όλοι μοιάζουν να έχουν τη ζωή τους υπό έλεγχο, το Instagram είναι γεμάτο τέλεια χαμόγελα, και πάντα υπάρχει κάποιος που προλαβαίνει τα πάντα. Νιώθουμε, λοιπόν, ότι οι δικές μας δυσκολίες θα μας έκαναν να ξεχωρίζουμε αρνητικά.
• Προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες: Μπορεί στο παρελθόν να προσπαθήσατε να ανοιχτείτε, αλλά η ανταπόκριση να μην ήταν η αναμενόμενη. Ίσως κάποιος υποτίμησε αυτό που νιώθατε ή σας έκρινε. Έτσι, μάθατε να τα κρατάτε όλα μέσα σας, καλά κλειδωμένα.
• Η επιθυμία να μην γίνουμε βάρος: Πείθουμε τον εαυτό μας ότι οι άλλοι έχουν τα δικά τους προβλήματα και ότι μοιραζόμενοι τα δικά μας απλώς θα τους χαλάσουμε τη διάθεση.
• Η εξοικείωση με την πίεση: Το άγχος και η εξάντληση έχουν γίνει τόσο έντονα κομμάτι της καθημερινότητάς μας, που άρχισαν να μοιάζουν φυσιολογικά. Λέμε μέσα μας: «Μάλλον έτσι είναι η ζωή, άλλοι περνούν χειρότερα».

Τώρα φανταστείτε ότι όλα αυτά συμβαίνουν ταυτόχρονα μέσα στο μυαλό των ανθρώπων που σας περιβάλλουν. Απ’ έξω μπορεί να φαίνονται μια χαρά, ενώ μέσα τους βιώνουν έντονο στρες. Δεν θα θέλατε να ξέρετε πώς είναι πραγματικά, ώστε να τους προσφέρετε μια αγκαλιά ή λίγη στήριξη; Πιστέψτε μας, οι δικοί σας άνθρωποι νιώθουν ακριβώς το ίδιο για εσάς.

Η ντροπή, ο φόβος της κριτικής και οι καθημερινές δυσκολίες κάνουν πολλούς ανθρώπους να σωπαίνουν ακριβώς τη στιγμή που χρειάζονται περισσότερο την ειλικρίνεια και την υποστήριξη.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη ειλικρίνειας προς τους γύρω μας, όσο σημαντική κι αν είναι αυτή. Πολύ συχνά, δεν είμαστε ειλικρινείς ούτε με τον ίδιο μας τον εαυτό. Κι όμως, έρευνες δείχνουν ότι η αναγνώριση των αληθινών μας συναισθημάτων επηρεάζει άμεσα την ψυχική μας υγεία.

Τι συμβαίνει όταν καταπιέζουμε όσα νιώθουμε;

• Τα συναισθήματα αργά ή γρήγορα ξεσπούν. Ό,τι θάβουμε δεν εξαφανίζεται· συσσωρεύεται σιωπηλά. Κάποια στιγμή θα βγει στην επιφάνεια ως ξέσπασμα θυμού, άγχος, αϋπνία ή πλήρης εξουθένωση.
• Όταν ονομάζουμε το συναίσθημα, χάνει τη δύναμή του. Όταν παραδεχόμαστε ότι δεν είμαστε καλά και βάζουμε σε λέξεις αυτό που βιώνουμε, το πρόβλημα δεν μεγαλώνει — αντίθετα, μικραίνει. Αυτή η διαδικασία φέρνει άμεση ανακούφιση, όπως επιβεβαιώνει και σχετική επιστημονική έρευνα.. Δοκιμάστε σήμερα να πείτε δυνατά στο ντους πώς νιώθετε ή να το γράψετε σε ένα χαρτί. Απλώς ονομάστε το συναίσθημά σας και δώστε του την πλήρη προσοχή σας για λίγα λεπτά.
• Η συναισθηματική ειλικρίνεια βαθαίνει τις σχέσεις. Οι ουσιαστικές σχέσεις μάς προσφέρουν ασφάλεια, μειώνουν το στρες και ενεργοποιούν τις ορμόνες της ευεξίας. Όμως, καμία σχέση δεν μπορεί να αποκτήσει πραγματικό βάθος αν φοράμε συνεχώς τη μάσκα του «όλα τέλεια». Ίσως πείθετε τον εαυτό σας ότι τα προβλήματά σας δεν είναι τόσο σοβαρά και δεν αξίζει καν να τα αναφέρετε στους δικούς σας ανθρώπους. Μήπως όμως, χωρίς να το καταλαβαίνετε, μετακινείτε το όριο των αντοχών σας όλο και πιο πέρα; Ίσως, απλώς, έχετε συνηθίσει να λειτουργείτε στον αυτόματο πιλότο.

Ένα σύντομο τεστ αυτοπαρατήρησης

Απαντήστε με ένα απλό ΝΑΙ ή ΟΧΙ στις παρακάτω ερωτήσεις:

• Νιώθετε ότι είστε λειτουργικοί, αλλά έχετε πολύ καιρό να νιώσετε αληθινή χαρά;
• Λέτε στον εαυτό σας ότι οι άλλοι περνούν πολύ χειρότερα, άρα δεν έχετε δικαίωμα να παραπονιέστε;
• Θα σοκάρονταν οι κοντινοί σας άνθρωποι αν μάθαιναν τι πραγματικά σκέφτεστε;
• Θεωρείτε ότι το διαρκές στρες και η κόπωση είναι απλώς ένα «φυσιολογικό» μέρος της ζωής; Ότι όλοι ζουν κάπως έτσι;
• Δυσκολεύεστε να βρείτε τις κατάλληλες λέξεις για να περιγράψετε αυτό που νιώθετε;
• Αισθάνεστε την πίεση ότι πρέπει να είστε πάντα κεφάτοι και παραγωγικοί;
• Αποφεύγετε να μοιράζεστε τις δυσκολίες σας για να μην επιβαρύνετε τους άλλους;

Όσο περισσότερα ΝΑΙ συγκεντρώσατε, τόσο πιο ξεκάθαρο είναι το μήνυμα: Ήρθε η ώρα να επιτρέψετε στον εαυτό σας μια μικρή, ανακουφιστική αλλαγή. Όχι άλλη μια υποχρέωση στη λίστα σας, αλλά μια στιγμή γνήσιας επαφής με τον εαυτό σας.

Ας δούμε πώς μπορεί να γίνει αυτό. Οι θεραπευτές μας έχουν πολλές πρακτικές συμβουλές για εσάς.

Πρακτικές συμβουλές από τους ψυχοθεραπευτές μας

Δεν χρειάζεται να πιέσετε τον εαυτό σας να ανοιχτεί απότομα. Μικρές, καθημερινές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν το φίλτρο του «είμαι καλά» να ξεθωριάσει σταδιακά:

- Προγραμματίστε σύντομα "checkpoints" μέσα στη μέρα

Μέσα στη μέρα (π.χ. στο διάλειμμα ή κατά τη διάρκεια του ντους), κάντε μια παύση. Ρωτήστε τον εαυτό σας: «Πώς νιώθω αυτή τη στιγμή;». Απλώς ονομάστε το συναίσθημα, χωρίς να το κρίνετε.

- Δώστε χώρο και στα δύσκολα συναισθήματα

Αντί να πείτε «δεν είναι τίποτα», δοκιμάστε να σκεφτείτε: «Δεν είναι το τέλος του κόσμου, αλλά αυτή τη στιγμή με στενοχωρεί». Επιτρέψτε στο συναίσθημα να υπάρξει. Αντί για «πρέπει να μαζευτώ, δεν έχω χρόνο για τέτοια», δοκιμάστε να πείτε «θα επιστρέψω σε αυτή τη δουλειά το βράδυ, όταν θα ησυχάσουν τα πράγματα». Δώστε στον εαυτό σας έστω λίγο χώρο, ώστε τα καταπιεσμένα συναισθήματα να μην συνεχίσουν να συσσωρεύονται.

- Προσπαθήστε να αντισταθείτε στην τάση σας για people pleasing

Αν συχνά νιώθετε ότι με τα προβλήματά σας απλώς θα επιβαρύνατε τους άλλους χωρίς λόγο, τότε το people pleasing μάλλον αφορά και εσάς,. Όμως είναι κάτι πάνω στο οποίο μπορείτε να δουλέψετε. Θα διαπιστώσετε ότι μετά γίνεται πολύ πιο εύκολο να ανοιχτείτε στους άλλους.

Σύμφωνα με στατιστικά δεδομένα, σχεδόν οι μισοί από εμάς προσπαθούμε διαρκώς να ευχαριστούμε τους πάντες (με το ποσοστό να είναι ελαφρώς υψηλότερο στις γυναίκες). Το να βάλετε όρια είναι το πρώτο βήμα για να ακουστεί η δική σας φωνή.

- Μιλήστε στον εαυτό σας όπως θα μιλούσατε σε έναν φίλο

Αν η αδελφή σας ή η καλύτερή σας φίλη περνούσε μια δύσκολη περίοδο, σίγουρα δεν θα το προσπερνούσατε έτσι απλά. Θα δείχνατε κατανόηση. Αυτό που πολλές φορές ξεχνάμε, είναι ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε ο πιο κοντινός άνθρωπος που έχουμε! Με τον εαυτό μας περνάτε κάθε λεπτό της ζωής μας. Γιατί λοιπόν να μην στρεφόμαστε σε εμάς τους ίδιους για να βρίσκουμε στήριξη και κατανόηση;

Αν η αγάπη προς τον εαυτό σας σάς ακούγεται κάπως ξένη, ο πρακτικός οδηγός μας για την αυτοαγάπη μπορεί να σας βοηθήσει να ξεκινήσετε.

- Αντικαταστήστε σταδιακά το αυτόματο "καλά":

Κρατήστε το για τις στιγμές που είναι πραγματικά αληθινό. Την επόμενη φορά που θα νιώθετε πεσμένοι και κάποιος σας ρωτήσει πώς είστε, δοκιμάστε να απαντήσετε λίγο πιο ειλικρινά. Για παράδειγμα: «Είμαι λίγο κουρασμένος/-η» ή «Αυτή την περίοδο τα πράγματα είναι λίγο δύσκολα, αλλά προσπαθώ να ανταπεξέλθω». Δεν χρειάζεται να δώσετε εξηγήσεις, αν δεν θέλετε.

- Ανοιχτείτε σε κάποιον δικό σας άνθρωπο

Την επόμενη φορά που κάποιος από τον στενό σας κύκλο σας ρωτήσει πώς είστε, εκμεταλλευτείτε την ευκαιρία και πείτε πώς είναι πραγματικά τα πράγματα. Δεν χρειάζεται να έχετε έτοιμη μια λεπτομερή εξήγηση· αρκεί να πείτε την αλήθεια. Είναι απολύτως εντάξει να παραδεχτείτε ότι ούτε εσείς οι ίδιοι δεν έχετε καταλάβει πλήρως ακόμα τι νιώθετε, αλλά θέλατε απλώς να το μοιραστείτε με κάποιον.

Αν έχετε συνηθίσει να κρατάτε τα πάντα μέσα σας, το να μοιραστείτε την αλήθεια σας μπορεί να μοιάζει τρομακτικό. Στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας, ωστόσο, δεν υπάρχει «πολύ μικρό πρόβλημα». Είναι ένας απόλυτα ασφαλής και εμπιστευτικός χώρος, όπου μπορείτε να αφήσετε κάτω τις μάσκες.

Στην Hedepy, σκοπός μας είναι να βρείτε τον κατάλληλο ειδικό για εσάς. Μέσα από ένα σύντομο matching test 5 λεπτών, σας προτείνουμε τον ψυχολόγο που ταιριάζει ακριβώς στις δικές σας ανάγκες.

Οι συνεδρίες πραγματοποιούνται είτε online, από την αγαπημένη σας πολυθρόνα, είτε στον χώρο του ειδικού, ενω δεν χρειάζεται να δεσμευτείτε σε συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών εκ των προτέρων.

Δώστε στον εαυτό σας την άδεια να μην είναι πάντα καλά. Είναι το πρώτο βήμα για να νιώσετε, σύντομα, πραγματικά καλύτερα.