Είδη ψυχοθεραπείας: Βρες την προσέγγιση που ταιριάζει σε σένα

Ετοιμάσαμε έναν οδηγό για τα είδη ψυχοθεραπείας για να σε βοηθήσουμε να κατανοήσεις ξεκάθαρα όλες τις προσεγγίσεις. Με απλά λόγια, χωρίς ιατρική ορολογία. Θα σχηματίσεις γρήγορα μια καλύτερη εικόνα για το πώς να πάρεις την απόφασή σου.

Ας ξεκινήσουμε με κάτι πολύ σημαντικό: μην αγχώνεσαι υπερβολικά με την επιλογή θεραπευτικής προσέγγισης

Το να εξοικειωθείς με τα είδη ψυχοθεραπείας σίγουρα θα κάνει την επιλογή πιο εύκολη,, αλλά δεν είναι το πιο σημαντικό κριτήριο για την επιλογή θεραπευτή. Αυτό που μετράει πολύ περισσότερο είναι η χημεία μεταξύ σας. Αν συμπαθείς ειλικρινά κάποιον και εστιάζει στα ζητήματά σου, προχώρα και δώσε του μια ευκαιρία. Οι περισσότεροι ψυχοθεραπεיτές είναι εκπαιδευμένοι σε πολλαπλές μεθόδους και μπορούν να προσαρμοστούν.

Αν δεν ξέρεις πώς να αναγνωρίσετε τον κατάλληλο θεραπευτή, το άρθρο μας 5 σημάδια ότι έχεις βρει τον θεραπευτή που σου ταιριάζει μπορεί να σε βοηθήσει.

Είδη ψυχοθεραπείας: πώς λειτουργούν και σε ποιον απευθύνονται;

Ας ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά στο τι ακριβώς μπορείς να περιμένεις από κάθε μέθοδο ψυχοθεραπείας. Έχουμε επιλέξει τις δέκα πιο διαδεδομένες και στη συνέχεια θα δούμε μερικές λιγότερο συνηθισμένες.

1. Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Ένας θεραπευτής CBT μοιάζει λίγο με προπονητή που σου δίνει ασκήσεις για το σπίτι. Αν, για παράδειγμα, φοβάσαι να μιλήσεις σε αγνώστους (κοινωνική φοβία), θα σε καθοδηγήσει να βγαίνεις αργά από τη ζώνη άνεσής σου – ζητώντας βοήθεια από έναν πωλητή, πιάνοντας κουβέντα με έναν άγνωστο στον δρόμο. Σταδιακά, με τον δικό σου ρυθμό. Κανείς δεν θα σε πιέσει.

Είναι για εσένα, εάν:

• Θέλειες ένα ξεκάθαρο πλάνο και μετρήσιμα αποτελέσματα.
• Αντί για το παρελθόν, θέλεις να εστιάσεις σε συγκεκριμένες λύσεις.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Θέλεις να κοιτάξεις βαθύτερα, να γνωρίσεις τον εαυτό σου και να βρεις τη ρίζα των προβλημάτων σου.
• Αναζητάς το νόημα της ζωής ή περνάς μια υπαρξιακή κρίση.

Αυτή είναι μια από τις πιο περιζήτητες θεραπευτικές μεθόδους, γι' αυτό της αφιερώσαμε ένα ολόκληρο άρθρο: Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT): Πώς λειτουργεί και πώς μπορεί να σας βοηθήσει.

2. Θεραπεία Gestalt

Στη θεραπεία Gestalt, εστιάζεις στα συναισθήματά σου στο εδώ και τώρα. Ο θεραπευτής παρατηρεί ποια θέματα σε κάνουν να αλλάζεις θέση στην καρέκλα σου ή πότε αρχίζει να τρέμει η φωνή σου. Σε ρωτάει τι νιώθεις στο σώμα σου αυτή τη στιγμή;

Συχνά, θα σου προτείνει και ήπιες ασκήσεις-πειράματα. Αν, για παράδειγμα, δυσκολεύεσαι να πεις «ΟΧΙ» στους συναδέλφους σου (ναι, μιλάμε για τους people-pleasers), ο θεραπευτής σου μπορεί να σου ζητήσει να τους φανταστείς δίπλα σου και να εξασκηθείς στο να θέτεις όρια. Μαζί θα εξερευνήσετε τι νιώθεις εσωτερικά κατά τη διάρκεια αυτής της αλληλεπίδρασης.

Είναι για εσένα, εάν:

• Θέλεις να κατανοήσεις καλύτερα τον εαυτό σου και τα συναισθήματά σου.
• Αντί για παραδοσιακή συζήτηση, θέλεις να εστιάσεις στη βίωση και στον πειραματισμό.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Προτιμάτε να εστιάζεις στο παρελθόν ή στη συγκεκριμένη επίλυση προβλημάτων.
• Δεν θέλεις να εξερευνήσεις τον εσωτερικό σου κόσμο – σου φαίνεται πολύ αφηρημένος.

3. Συστημική θεραπεία

Στις συνεδρίες συστημικής θεραπείας θα εστιάσεις μαζί με τον θεραπευτή σου στην εύρεση τρόπων για να βελτιώσεις τις σχέσεις σου – στο σπίτι, στην οικογένεια, στη δουλειά. Ο θεραπευτής σε βλέπει ως μέρος ενός συστήματος και πιστεύει ότι η αλλαγή σε ένα άτομο μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή και στους άλλους.

Η θεραπεία συχνά κινείται με ταχύτερο, πιο πρακτικό ρυθμό. Αν, για παράδειγμα, τσακώνεσαι συχνά με τον/τη σύντροφό σου, ο θεραπευτής σου δεν θα μείνει στο παρελθόν – αντίθετα, θα εξερευνήσετε ακριβώς πού δεν λειτουργεί η επικοινωνία σας και πώς να το διορθώσετε.

Είναι για εσένα, εάν:

• Θέλεις να εστιάσεις στο μέλλον και σε λύσεις.
• Δυσκολεύεσαι με την επικοινωνία στις σχέσεις, σε οικογενειακές συγκρούσεις ή σε ζητήματα συνεργασίας.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Προτιμάς να εμβαθύνεις, να μιλήσεις για το παρελθόν και να γνωρίσεις τον εαυτό σου.
• Δεν σε ελκύει μια ορθολογική, πρακτική προσέγγιση – θέλεις να απελευθερώσεις και να βιώσεις συναισθήματα.

4. Ψυχοθεραπεία Βάθους (Ψυχανάλυση)

Και κάπου εδώ εμφανίζεται και ο Φρόιντ. Πιθανότατα έχεις ήδη ακούσει για την ψυχανάλυση χάρη σε αυτόν. Η θεραπεία λειτουργεί συζητώντας τα πάντα από το παρελθόν σου. Μαζί, αναζητάτε κρυμμένα παιδικά τραύματα, μαθαίνεις να γνωρίζεις τον εαυτό σου και συνδέεις το παρελθόν με τις τρέχουσες προκλήσεις σου.

Αν, για παράδειγμα, έχεις χαμηλή αυτοπεποίθηση, ο θεραπευτής σου θα σε βοηθήσει να ανακαλύψεις αν αυτό μπορεί να πηγάζει από ένα χλευαστικό σχόλιο ενός δασκάλου που έκανε ολόκληρη την τάξη να γελάσει. Ή από την κριτική των γονιών που κλήθηκες να αντιμετωπίσεις ως παιδί. Και στη συνέχεια, επεξεργάζεσαι αυτές τις εμπειρίες.

Είναι για εσένα, εάν:

• Θέλεις να καταλάβεις σε βάθος από πηγάζουν οι αντιδράσεις σου.
• Θέλεις να εξερευνήσεις την παιδική σου ηλικία και το παρελθόν σου για να καταλάβεις πώς σε έχουν διαμορφώσει.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Οι πρακτικές λύσεις του «εδώ και τώρα» έχουν μεγαλύτερη σημασία για εσένα.
• Δεν θέλεις να γυρίσεις πίσω στο παρελθόν και να αναλύσεις τι συνέβη στο δημοτικό.

5. Συναλλακτική ανάλυση

Οι σχέσεις και η επικοινωνία είναι το κύριο ζήτημα που σε απασχολεί; Αυτό ακριβώς πραγματεύεται η Συναλλακτική Ανάλυση. Είτε σε μια ρομαντική σχέση, είτε με την οικογένεια, είτε με το αφεντικό σου στη δουλειά. Ο θεραπευτής σου θα σου εξηγήσει ότι μέσα σε καθέναν από εμάς υπάρχουν τρεις ρόλοι: ο γονιός, το παιδί και ο ενήλικας. Ο στόχος είναι να μάθεις να μιλάς στους άλλους δύο σαν ενήλικας. Και αυτό είναι που θα δουλέψεις στη θεραπεία.

Είναι για εσένα, εάν:

• Θέλεις να καταλάβεις ακριβώς γιατί συμπεριφέρεσαι με έναν συγκεκριμένο τρόπο σε μια σύγκρουση.
• Σου αρέσει ένας συνδυασμός λογικής εξήγησης και συναισθηματικής δουλειάς.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Αντιμετωπίζεις κάτι που δεν αφορά πραγματικά την επικοινωνία.
• Προτιμάς μια πιο αυθόρμητη ή αφηρημένη προσέγγιση στη θεραπεία και όχι ξεκάθαρα πλαίσια.

6. Προσωποκεντρική θεραπεία

Ψάχνεις κάποιον που θα σε στηρίξει και δεν θα σου πει ποτέ τι να κάνεις; Ένας θεραπευτής με προσωποκεντρική προσέγγιση είναι πάνω απ' όλα ένας ευγενικός ακροατής – χωρίς κριτική, χωρίς συμβουλές. Θα δημιουργήσει έναν ασφαλή χώρο για να μπορέσεις να ανοιχτείς χωρίς άγχος.

Είναι για εσένα, εάν:

• Δεν θέλεις να σε αμφισβητούν ή να σου δίνουν συμβουλές.
• Πιστεύεις ότι οι απαντήσεις βρίσκονται μέσα σου, αλλά θα ήθελες λίγο χώρο για να ταξινομήσεις τις σκέψεις σου.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Περιμένεις ενεργή καθοδήγηση, συμβουλές ή εργασίες από τον θεραπευτή σου.
• Είσαι πιο συνεσταλμένος/η και χρειάζεσαι κάποιον να σου κάνει τις σωστές ερωτήσεις.

7. Ερικσονιανή προσέγγιση

Η ερικσονιανή προσέγγιση δουλεύει κυρίως με το υποσυνείδητό σου. Ο θεραπευτής μπορεί να σου αφηγηθεί ιστορίες ή να χρησιμοποιήσει μεταφορές που με την πρώτη ματιά δεν φαίνεται να σχετίζονται με το πρόβλημά σου.

Αν, για παράδειγμα, νιώθεις το στομάχι σου σφιχτό από το άγχος πριν από παρουσιάσεις, ο θεραπευτής μπορεί να σε καθοδηγήσει σε βαθιά χαλάρωση (μια κατάσταση ήπιας ύπνωσης) και να σε αφήσει να φανταστείς την ένταση να φεύγει από μέσα σου σαν το νερό σε ένα ποτάμι. Οι θεραπευτές της προσέγγισης αυτής πιστεύουν ότι το ασυνείδητό σου ξέρει ακριβώς πώς να θεραπευτεί.

Είναι για εσένα, εάν:

• Θέλεις αλλαγή αλλά δεν θέλεις να συζητάς τα προβλήματά σου με έναν καθαρά πρακτικό τρόπο.
• Έχεις τάση προς την πνευματικότητα, σου αρέσει να καλλιεργείς τη φαντασία σου, καθώς και οι τεχνικές χαλάρωσης και οι μεταφορές.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Χρειάζεται να έχεις τον έλεγχο και η ιδέα της ύπνωσης σε αγχώνει.
• Αναζητάς συγκεκριμένες λύσεις, συμβουλές και πρακτικές ασκήσεις.

8. Γιουγκιανή θεραπεία (Jungian)

Σε έναν γιουνγκιανό θεραπευτή θα φέρεις ένα ημερολόγιο ονείρων και θα ζωγραφίζεις mandala ή εικόνες. Ο θεραπευτής είναι ο οδηγός σου, ο οποίος θα σε βοηθήσει να βρεις νόημα στα όνειρα και να τα συνδέσεις με μύθους. Αυτή η θεραπευτική προσέγγιση είναι έντονα πνευματική. Οι συνεδρίες εστιάζουν στο πεπρωμένο, στην ψυχή και στην ολότητά σου.

Είναι για εσένα, εάν:

• Σε γοητεύουν τα όνειρα, ο συμβολισμός, το πεπρωμένο και βαθύτερα ερωτήματα για την ψυχή σου.
• Αναζητάς προσωπική ανάπτυξη και θέλεις να ανακαλύψεις τον «κρυφό σου εαυτό».

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Είσαι καθαρά πραγματιστής και θεωρείς τα όνειρα τυχαία προϊόντα του μυαλού.
• Δεν θέλεις να εξερευνήσεις θέματα που ξεπερνούν τη λογική και την απτή πραγματικότητα.

9. Βιωματική θεραπεία

Σύμφωνα με τη βιωματική θεραπεία, πρέπει να βιώσεις πλήρως τα συναισθήματά σου για να έρθει αληθινή ανακούφιση. Είναι παρόμοια με τη θεραπεία Gestalt, αλλά ακόμα πιο έντονη. Αν, για παράδειγμα, αντιμετωπίζεις εκρήξεις θυμού, ο θεραπευτής θα σε καθοδηγήσει να τα «απελευθερώσεις» τα συναισθήματά σου με ασφάλεια. Μπορεί να χτυπήσεις ένα μαξιλάρι, να φωνάξεις ή να κλάψεις με την ψυχή σου.

Είναι για εσένα, εάν:

• Νιώθεις ότι καταπιέζεις τα συναισθήματά σου. Θέλεις να μάθεις πώς να τα απελευθερώνεις και να δουλεύεις με αυτά.
• Νιώθεις ότι η συζήτηση δεν βοηθάει και πολύ και χρειάζεται να περάσεις σε περισσότερη δράση.

Δεν είναι για εσένα, εάν:

• Η σωματική έκφραση των συναισθημάτων (φωνές, κλάμα, κίνηση) δεν σε εκφράζει ή σε τρομάζει.
• Αναζητάς ένα ήρεμο περιβάλλον όπου μπορείς να συζητάς και να βρίσκεις λύσεις.

10. Συνθετική ψυχοθεραπεία: ένας συνδυασμός διαφορετικών ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων

Ένας συνθετικός ψυχοθεραπευτής προσαρμόζεται στην προσωπικότητά και στην κατάστασή σου. Αν του απευθυνθείς, για παράδειγμα, για θέματα μοναξιάς, μπορεί πρώτα να εξερευνήσει τις οικογενειακές σου σχέσεις (συστημική), μετά να σε βοηθήσει να μάθεις πώς να συνδέεσαι με νέους ανθρώπους (CBT) και τέλος να εξετάσει πώς βιώνεις αυτό το συναίσθημα στο σώμα σου (Gestalt).

Λιγότερο συνηθισμένες μέθοδοι ψυχοθεραπείας που μπορεί να συναντήσεις

Οι δέκα παραπάνω προσεγγίσεις συγκαταλέγονται στις πιο διαδεδομένες. Υπάρχουν όμως αρκετές ακόμα. Αυτές οι επιπλέον μέθοδοι είναι συχνά παραλλαγές των παραπάνω ή εστιάζουν σε εναλλακτικές βιωματικές τεχνικές:

• Υπαρξιακή θεραπεία: Εξερευνά φιλοσοφικά θέματα – όπως νόημα της ζωής, ελευθερία, ευθύνη, γήρανση, θάνατος ή μοναξιά. Σε βοηθά να ξεπεράσεις απογοητεύσεις και φόβους.
• Θεραπεία EMDR: Αυτή η μέθοδος ειδικεύεται στο τραύμα. Μέσω καθοδηγούμενων οφθαλμικών κινήσεων, βοηθά τον εγκέφαλο να «ξεμπλοκάρει» και να επεξεργαστεί σωστά τις τρομακτικές αναμνήσεις.
• Ψυχοδυναμική θεραπεία: Μια πιο σύγχρονη και γρήγορη εκδοχή της βαθιάς ψυχοθεραπείας, η οποία εξετάζει πώς οι σχέσεις του παρελθόντος και το υποσυνείδητό σου επηρεάζουν τον τρόπο που λειτουργείς σήμερα.
• Αφηγηματική θεραπεία: Αντιμετωπίζει τη ζωή σαν μια ιστορία και σε μαθαίνει να την αφηγείσαι ξανά, ώστε να γίνεις εσύ ο ήρωας και όχι το θύμα. Σε βοηθά να διαχωρίσεις το πρόβλημα από την ταυτότητά σου.
• Ανθρωπιστική θεραπεία: Ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει την Προσωποκεντρική, τη Gestalt, την υπαρξιακή θεραπεία και άλλες. Πιστεύει στην ελευθερία και τις δυνατότητες του ανθρώπου. Εστιάζει στην προσωπική ανάπτυξη, την αυτοαποδοχή και τη νοηματοδότηση.
• Αναδρομική θεραπεία (Regression Therapy): Μια εναλλακτική πνευματική μέθοδος που εστιάζει στο ταξίδι βαθιά στο παρελθόν – μέχρι τη γέννηση ή ακόμα και σε προηγούμενες ζωές. Στοχεύει στον εντοπισμό και την επεξεργασία βαθιά κρυμμένων συναισθημάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτού του είδους η θεραπεία στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης και ενέχει τον κίνδυνο δημιουργίας ψευδών αναμνήσεων.

Κάντε το matching test που γνωρίζει τα είδη ψυχοθεραπείας

Στην Hedepy δημιουργήσαμε ένα matching test όπου απλώς απαντάς σε μερικές απλές ερωτήσεις και στο τέλος μαθαίνεις ποιος από τους 70+ πιστοποιημένους ψυχοθεραπευτές μας μπορεί να είναι ο πιο κατάλληλος για εσένα. Δεν χρειάζεται να αποστηθίσεις τις θεραπευτικές προσεγγίσεις. Θα σου κάνουμε απλές ερωτήσεις και θα σε ταιριάξουμε με τον σωστό θεραπευτή και την προσέγγισή του.

Κι αν δεν ταιριάξεις με τον πρώτο θεραπευτή, μην απογοητευτείς. Μπορείς να δοκιμάσεις ξανά με κάποιον άλλον – με δικά μας έξοδα, εντελώς δωρεάν. Η εύρεση του κατάλληλου θεραπευτή μπορεί να πάρει χρόνο. Αξίζει όμως απόλυτα.